Direct naar (in deze pagina): inhoud, zoekveld of menu.

  • Download PDF

Bijlage 12 Overzicht geplande beleidsdoorlichtingen

Evaluaties en beleidsdoorlichtingen: Focus op beleidstoetsing

Evaluaties laten zien wat de effecten van het beleid zijn, in hoeverre de (beoogde) doelstellingen zijn bereikt en ze kunnen mogelijke effecten van toekomstig beleid in kaart brengen. Evaluaties op instrumentniveau worden middels een syntheseonderzoek samengebracht in een beleidsdoorlichting, om tot een oordeel te komen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het gevoerde beleid. Ministers zijn verantwoordelijk voor het periodiek evalueren van de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid met behulp van een beleidsdoorlichting. Ieder begrotingsartikel moet ten minste eens in de zeven jaar worden doorgelicht. De Minister van Financiën is stelselverantwoordelijk voor de beleidsdoorlichtingen.

De Tweede Kamer heeft «focus op de beleidstoetsing» als focusonderwerp voor de verantwoording van 2016 aangewezen en heeft het kabinet verzocht om bij de verantwoording in te gaan op zowel de inhoudelijke als procesmatige kwaliteit van beleidsdoorlichtingen.9 Het kabinet is verheugd met de aandacht voor beleidstoetsing. Evaluaties als beleidsdoorlichtingen en interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) vormen de ijkpunten in de beleidscylus van de rijksoverheid. Niet alleen verschaffen deze instrumenten meer inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid, maar zijn ook een belangrijk instrument voor de Kamer om haar budgetrecht vorm mee te geven.
De groeiende belangstelling van zowel Kamer als kabinet heeft geleid tot wijziging in de beleidstoetsing. Deze aanpassingen bestaan onder andere uit de 20%-besparingsvariant en het vooraf versturen van de opzet en vraagstelling per beleidsdoorlichting aan uw Kamer. Uit de in 2016 beloofde evaluatie van de brieven met onderzoeksopzet en vraagstelling was de belangrijkste conclusie dat de kwaliteit van de brieven ieder jaar is verbeterd. Vrijwel alle brieven uit de ronde 2016 geven een duidelijke afbakening van beleidsonderdelen, budget en periode. Ook gingen alle opzetten toen in op de 20%-besparingsvariant. De betrokkenheid van de Kamer bij de opzet en vraagstelling is groot en zij stelt regelmatig vragen over de opzet en vraagstelling. Wel zijn er nog verbeteringen mogelijk bij het beter uitwerken van beleidstheorie en kan er meer inzicht worden verschaft in de onderliggende evaluaties.10
In zijn brief van 23 december 2016 is de Minister van Financiën al ingegaan op de inhoudelijke kwaliteit van beleidsdoorlichtingen. Hij concludeerde toen dat meer dan de helft van de beleidsdoorlichtingen in staat is (in enige mate) uitspraken te doen over de doeltreffendheid van het gevoerde beleid. Voor doelmatigheid was iets minder dan de helft in staat om hier (in enige mate) uitspraken over te doen.11

In de departementale jaarverslagen wordt ingegaan op de procesmatige kwaliteit van beleidsdoorlichtingen (het tempo van uitvoeren, het opvolgen van zaken uit de beleidsdoorlichtingen en de informatievoorziening aan de Tweede Kamer).

De behandeling van de Tweede Kamer is in de afgelopen zes jaar niet noemenswaardig veranderd. Eigenlijk alle beleidsdoorlichtingen worden behandeld, veelal door het stellen van schriftelijke vragen. In totaal zijn er in de afgelopen zes jaar 120 beleidsdoorlichtingen aangeboden. Hiervan zijn slechts drie ter kennisgeving aangenomen. Over de overgrote meerderheid van de beleidsdoorlichting zijn schriftelijke vragen gesteld. Vijfmaal zijn deze mondeling toegelicht. Wat opvalt is dat de laatste drie jaar de technische briefing aan belang lijkt te winnen. Hiervan werden er in totaal vijf gehouden.

Het betrekken van een beleidsoverleg bij een overleg is de meest voorkomende behandelwijze van de Tweede Kamer. Zeventig procent van alle beleidsdoorlichtingen werd – veelal na schriftelijke vragen – zo behandeld.

Om te bepalen welke rol de beleidsdoorlichtingen tijdens het overleg of in plenaire vergaderingen speelde is voor drie jaar (2013 tot en met 2015) in de verslagen van de overleggen en in de Handelingen nagegaan hoe vaak de bij de overleggen te betrekken beleidsdoorlichtingen zijn aangehaald. Dit is gedaan door te zoeken op het gebruik van het woord «beleidsdoorlichting» door Kamerleden. Uit dit onderzoek blijkt dat beleidsdoorlichtingen in het overleg en debat geen significante rol spelen. Van de 65 beleidsdoorlichtingen die in deze drie jaren aan de Kamer zijn aangeboden zijn tijdens vier overleggen (6%) door in totaal acht Kamerleden vragen gesteld.

Tabel 12.1 Behandeling van beleidsdoorlichtingen door de Tweede Kamer, 2010–2016

Behandelwijze

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Totaal

1. voor kennisgeving aangenomen

1

0

0

1

0

0

1

3

2. schriftelijk overleg of schriftelijke vragen met antwoorden voor kennisgeving aangenomen

2

1

2

2

5

1

3

16

3. schriftelijk overleg of schriftelijke vragen en beantwoording in overleg

3

0

0

1

0

1

0

5

4. betrokken bij overleg (in AO/wetgevingsoverleg/ notaoverleg), veelal na schriftelijke feitelijke vragen

6

10

8

13

16

20

11

84

5. technische briefing

0

0

0

0

1

3

2

6

6. nog in behandeling

0

0

0

0

0

1

5

6

Totaal aantal door de Kamer behandelde doorlichtingen

12

11

10

17

22

26

22

120

Volgens voorschrift dient «al het beleid dat mede wordt gevoerd op grond van één of meer beleidsartikelen uit de Rijksbegroting wordt periodiek (bijvoorbeeld eens per vier jaar en ten minste eens in de zeven jaar) geëvalueerd in een beleidsdoorlichting».12 In de afgelopen vier jaar zijn er 56 van de 151 (sub)beleidsartikelen niet doorgelicht. In de afgelopen zeven jaar zijn 124 van de 151 (sub)beleidsartikelen conform de afgesproken standaard doorgelicht. Dit is meer dan 80% van alle (sub)beleidsartikelen.

Ten aanzien van de voortgang van de beleidsdoorlichtingen is de afgelopen vier jaar het beeld constant gebleven. De afgelopen vier jaar is in het Financieel Jaarverslag Rijk vermeld dat gemiddeld ongeveer de helft van het aantal geplande beleidsdoorlichtingen conform planning tijdig binnen de jaargrens aan de Tweede Kamer is aangeboden. Over de vertraging en de redenen hiervan is de Tweede Kamer in alle gevallen geïnformeerd.

Tabel 12.2 Per departement geplande beleidsdoorlichtingen in 2016

Departement

Totaal aantal geplande beleidsdoorlichtingen voor 2016

In 2016 aan de Kamer aangeboden

IV Koninkrijksrelaties en BES-fonds

1

0

V Buitenlandse Zaken

1

0

VI Veiligheid en Justitie

2

0

IX Financiën en Nationale Schuld

5

5

X Defensie

1

0

XII Infrastructuur en Milieu

1

1

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid

2

1

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport

3

2

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

3

0

XVIII Wonen en Rijksdienst

1

1

Totaal

20

10

Tabel 12.3 Beleidsdoorlichting uit eerdere jaren die in 2016 zijn aangeboden

Departement

Totaal aantal vertraagde beleidsdoorlichtingen

In 2016 aan de Kamer aangeboden

V Buitenlandse Zaken

5

2

VI Veiligheid en Justitie

2

2

IX Financiën en Nationale Schuld

1

1

X Defensie

1

1

XII Infrastructuur en Milieu

1

1

XIII Economische Zaken

1

1

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport

2

2

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

1

1

Totaal

14

11

Bijlage 12 geeft een nader overzicht van de voor 2016 aangekondigde beleidsdoorlichtingen en van de beleidsdoorlichtingen uit voorgaande jaren die in 2016 zijn afgerond. Daarnaast is op de website rijksbegroting.nl (zie http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/evaluaties-en-beleidsdoorlichtingen/2016) informatie te vinden over de geprogrammeerde en afgeronde evaluaties per departement. Alle afgeronde beleidsdoorlichtingen en interdepartementale beleidsdoorlichtingen, inclusief kabinetsreactie, zijn hier eveneens te vinden.

Interdepartementale beleidsonderzoeken

De interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO’s) gaan over grotere, artikeloverstijgende, thema’s en geven concrete en doorgerekende beleidsopties. Hiermee onderscheiden de IBO’s zich van de beleidsdoorlichtingen, waar de nadruk ligt op het terugkijken naar het reeds gevoerde beleid. Het IBO-instrument gaat terug tot 1981 en er zijn sindsdien ruim 275 onderzoeken afgerond. In 2015 zijn er zeven IBO’s van start gegaan. Deze zijn inmiddels allemaal afgerond en aan de Tweede Kamer aangeboden (Sociale huur, Kostenefficiëntie CO2 reductie maatregelen, Verkeershandhaving, Belastingdienst, Risicobeheer en risicobeheersing schatkistbankieren OCW, Gezonde leefstijl en Opgavegericht werken bij infrastructurele planning). Daarnaast zijn in 2016 de volgende vijf IBO’s van start gegaan, zie tabel.

Tabel 12.4 Interdepartementale beleidsonderzoeken, ronde 2016–2017.1Voor de taakopdrachten van de IBO’s, zie http://www.rijksbegroting.nl/beleidsevaluaties/beleidsonderzoek/planning-ibos

Arbeidsongeschiktheid

Innovatie in de zorg

Onderwijsachterstandenbeleid

Gereedstelling

Subsidies

12.1 Beleidsdoorlichtingen aangekondigd bij begroting 2016 om in 2016 aan te bieden aan de Kamer.

Departement

Onderwerp

Artikel

In 2016 aan de Kamer aangeboden

IV Koninkrijksrelaties en BES-fonds

 
 

Bevorderen autonomie Koninkrijkspartners

2

 

V Buitenlandse Zaken

 
 

Ontwapening, wapenbeheersing en wapenexportbeleid

2.3

 

VI Veiligheid en Justitie

 
 

Tenuitvoerlegging strafrechtelijke sancties en vreemdelingenbewaring

34.3

 
 

Nationale Veiligheid en terrorismebestrijding

36.2

 

VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

 

IX Financiën en Nationale Schuld

 
 

Belastingen – toeslagen

1

X

 

Financieringsactiviteiten publieke-private sector: publiek private investeringen

3

X

 

Exportkredietverzekeringen, -garanties en investeringsverzekeringen

5

X

 

Btw-compensatiefonds

6

X

 

Begrotingsbeleid

Overig

X

X Defensie

 
 

Inzet: Budget Internationale Veiligheid

1

 

XII Infrastructuur en Milieu

 
 

Scheepvaart en havens

18

X

XIII Economische Zaken

 

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid

 
 

Werkloosheid

5

X

 

Integratie en maatschappelijke samenhang

13

 

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport

 
 

Curatieve zorg: kwaliteit en veiligheid

2

X

 

Zorgbreed beleid: Opleidingen, beroepenstructuur en arbeidsmarkt

4

 
 

Zorgbreed beleid: Zorg, welzijn en jeugdzorg op Caribisch Nederland

4

X

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

 
 

Voedselzekerheid

2.1

 
 

Maatschappelijk middenveld

3.3

 
 

VN-organisaties

5.1

 

XVIII Wonen en Rijksdienst

 
 

Woningbouwproductie

2.2

X

12.2 Beleidsdoorlichting uit eerdere jaren die in 2016 zijn aangeboden

Departement

Onderwerp

Artikel

In 2016 aan de Kamer aangeboden

V Buitenlandse Zaken

   

2014

Bevordering internationale rechtsorde

1.1/2.4

X

2014

Nederland en het Europees Nabuurschapsbeleid

3.2

 

2015

Internationaal cultuurbeleid

4.3

X

2015

Publieksdiplomatie

4.4

 

2015

Het vestigingsklimaat voor internationale organisaties in Nederland

4.5

 

VI Veiligheid en Justitie

   

2015

Adequate toegang tot het rechtsbestel

32.2

X

2015

Slagvaardige & kwalitatief goede rechtspleging

32.1/32.3

X

2015

Nationale politie1
   

IX Financiën en nationale schuld

   

2015

Een bijdrage leveren aan een gezond en welvarend Europa en een evenwichtige internationale financieel-economische ontwikkeling

4

X

X Defensie

   

2014

Marinestudie

2

X

XII Infrastructuur en Milieu

   

2015

Geluid

20

X

XIII Economische Zaken

   

2015

Goed functionerende economie en markten

1

X

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport

   

2015

Curatieve zorg: werking van het stelsel

2.3

X

2015

Versterking van de positie van de cliënt

4.1

X

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

   

2014

Humanitaire hulp

4.1

X

2015

Goed bestuur: democratisering, bevordering van de rechtsstaat en bestrijding van corruptie2

4.3

 

Noot 1: Beleidsdoorlichting loopt mee in het IBO politie.

Noot 2: Deze beleidsdoorlichting gestopt. Onderdelen worden elders ondergebracht.

Noot 9: Kamerstuk II, 2015/16, 31 865. Nr. 80. Brief van de vaste commissie van Financiën over focusonderwerp verantwoording 2016 (31 maart 2016).; Handelingen II 2015/16, nr. 75, item 14.

Noot 10: Kamerstuk II, 2016/17, 31 865, nr. 90. Brief van de Minister van Financiën over focusonderwerp verantwoording en aanpak beleidsdoorlichtingen (23 december 2016).

Noot 11: Kamerstuk II, 2016/17, 31 865, nr. 90. Brief van de Minister van Financiën over focusonderwerp verantwoording en aanpak beleidsdoorlichtingen (23 december 2016).

Noot 12: Zie artikel 3.1 Stcrt (2014) nr. 27142, Regeling van de Minister van Financiën van 15 augustus 2014 houdende regels voor periodiek evaluatieonderzoek (Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek).