| Rijksbegroting | Overzicht | Voorbereiding | Uitvoering | Verantwoording | |
|---|---|---|---|---|---|
| 2010 |
| ||||
44 Gezond en veilig werken
Algemene doelstelling
Bevorderen van gezonde en veilige arbeidsomstandigheden
Motivering
Om de veiligheid en gezondheid van werknemers te beschermen en arbeidsuitval te voorkomen is een goed arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid noodzakelijk. Dit is van belang voor het beperken van het beroep op de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA) en de gezondheidszorg en voor het in stand houden van de arbeidsproductiviteit.
Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en arbeidstijden dragen daarnaast bij aan het inperken van (bedrijfs-)risico’s met ingrijpende effecten op de samenleving, bijvoorbeeld bij bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen.
De daadwerkelijke uitvoering van goed arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid is de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. SZW stimuleert het arbobeleid van bedrijven en ziet erop toe dat de Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidstijdenwet worden nageleefd.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
In 2010 was het verzuimpercentage 4,4%. Uit de Nationale Enquête Arbeidomstandigheden (NEA) kwam naar voren dat 90% van de werknemers positief is over de eigen gezondheid. Organisaties met een laag verzuimpercentage hebben (ook) in 2010 aandacht voor preventie en verzuim. In 2010 heeft in het Nederlandse bedrijfsleven 1 incident plaatsgevonden met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen.
Externe factoren
Werkgevers en werknemers zetten zich in voor het opstellen van arbocatalogi om daarmee in bedrijven maatwerk mogelijk te maken. In de arbocatalogus is door werkgevers en werknemers uitgeschreven hoe aan de wettelijke doelvoorschriften kan worden voldaan. Tot eind 2010 zijn in 146 sectoren 196 (deel-) arbocatalogi tot stand gekomen die positief getoetst zijn door de Arbeidsinspectie.
Realisatie meetbare gegevens
De kans op een ongeval met verzuim tot gevolg voor een werknemer is sinds 2005 niet significant veranderd.
| Realisatie 2008 | Realisatie 2009 | Realisatie 2010 | Streefwaarde 2010 | |
|---|---|---|---|---|
| Percentage ziekteverzuim1 | 4,3 | 4,3 | 4,4 | 4,3 |
| Percentage arbeidsongevallen onder werknemers met verzuim tot gevolg2 | 3,4 | 3,1 | 3,2 | 3,3 |
| Percentage werknemers dat verdere aanpassingen aan de werkplek of aan de werkzaamheden noodzakelijk acht in verband met zijn of haar gezondheid2 | 22,2 | 19,5 | 18,5 | 22,0 |
Bronnen:
1 CBS, Kwartaalenquête ziekteverzuim
2 TNO/CBS, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden
| Realisatie 2008 | Realisatie 2009 | Realisatie 2010 | |
|---|---|---|---|
| Aantal incidenten met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen | 0 | 3 | 1 |
Bron: SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag
Toelichting
Dit betreft de aan de EU te melden ongevallen met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen.
Budgettaire gevolgen van beleid
| artikelonderdeel | Realisatie 2006 | Realisatie 2007 | Realisatie 2008 | Realisatie 2009 | Realisatie 2010 | Begroting 2010 | Verschil 2010 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Verplichtingen | 85 572 | 72 842 | 59 970 | 59 006 | 62 765 | 67 410 | – 4 645 |
| Uitgaven | 93 755 | 84 463 | 61 072 | 58 288 | 59 246 | 67 410 | – 8 164 |
| Programma uitgaven | 42 932 | 33 059 | 19 728 | 19 503 | 19 331 | 27 728 | – 8 397 |
| Operationele Doelstelling 1 | |||||||
| Arboconvenanten | 13 453 | 9 092 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Handhaving | 675 | 529 | 325 | 317 | 269 | 300 | – 31 |
| Overig | 7 016 | 6 034 | 4 725 | 6 822 | 8 961 | 4 442 | 4 519 |
| Subsidies | 21 788 | 17 404 | 14 678 | 12 364 | 10 101 | 22 986 | – 12 885 |
| Apparaatsuitgaven | 50 823 | 51 404 | 41 344 | 38 785 | 39 915 | 39 682 | 233 |
| Personeel en materieel | 50 823 | 51 404 | 41 344 | 38 785 | 39 915 | 39 682 | 233 |
| Ontvangsten | 3 886 | 5 251 | 8 207 | 11 978 | 8 445 | 6 432 | 2 013 |
Toelichting
De overschrijding van het budget overig en de onderschrijding van het budget subsidies is het gevolg van de ontwikkeling dat meer gebruik wordt gemaakt van opdrachtverlening en minder van het subsidie-instrument. Vanwege deze ontwikkeling is € 3 mln overgeboekt van subsidies naar overig. Voorts is € 2,1 mln overgeboekt naar overig voor opdrachtverlening in het kader van het Actieplan Arbeidsveiligheid. Vanuit het budget subsidies is tevens € 4,4 mln overgeboekt naar OCW voor de aanvullende Rijksbijdrage TNO. Tot slot zijn er mutaties ten laste van het subsidiebudget geweest voor kennisontwikkeling- en borging. Uiteindelijk is € 0,8 mln van het budget subsidies niet tot besteding gekomen.
Ontvangsten
De ontvangsten bestuurlijke boete Arbo zijn verhoogd met circa € 2,9 mln tot € 8,0 mln. De ontvangsten bestuurlijke boete ATW zijn verlaagd met circa € 0,24 mln tot circa € 0,06 mln. De ontvangstentaakstelling betreft in totaal dus circa € 8,06 mln waarvan in 2010 circa € 8,45 mln is gerealiseerd.
Operationele doelstelling
1 Bevorderen dat werkgevers en werknemers in bedrijven, branches en sectoren een effectief en efficiënt arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid voeren
Motivering
Om te bereiken dat werkgevers en werknemers in bedrijven een effectief en efficiënt arbeidsomstandigheden- en arbeidstijdenbeleid voeren, richt de overheidsinzet zich op het stimuleren en bevorderen dat werkgevers en werknemers de eigen verantwoordelijkheid hiervoor nemen. Met de in 2007 herziene Arbeidsomstandighedenwet hebben werkgevers en werknemers immers de ruimte om, binnen de wettelijke begrenzing, arbeidsomstandighedenbeleid af te stemmen op de eigen onderneming. Ook is met de herziening de administratieve lastendruk voor ondernemingen verminderd. Dit verhoogt het draagvlak voor het arbeidsomstandighedenbeleid binnen de onderneming en maakt het meer kostenefficiënt en effectiever. Met een adequate arbeidsomstandigheden- en verzuimaanpak winnen ondernemingen ook aan arbeidsproductiviteit.
De verantwoordelijkheid voor de vormgeving van het arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid ligt bij de sociale partners. Vandaar de overheidsinzet op het stimuleren en bevorderen van deze eigen verantwoordelijkheid. De Arbeidstijdenwet legt eveneens een grote verantwoordelijkheid bij sociale partners. Door middel van het handhavingsbeleid van SZW wordt de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeidstijdenwet bevorderd.
Doelbereiking
In 2010 hebben de Tweede en Eerste Kamer het wetsvoorstel tot wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet inzake de risico-inventarisatie en -evaluatie (ri&e) aanvaard. Voornaamste doel van de wetswijziging is het verhogen van de naleving van de ri&e bij met name kleine bedrijven. In de wetswijziging is vastgelegd dat voor bedrijven met ten hoogste 25 werknemers de verplichte toets van de ri&e door een arbodeskundige vervalt, als gebruik gemaakt wordt van een door het tripartiete Steunpunt ri&e-instrumenten aangemeld ri&e-instrument. Daarnaast is de verplichting voor werkgevers dat zij hun werknemers de mogelijkheid bieden dat deze hun ri&e kunnen inzien, weer expliciet in de Arbeidsomstandighedenwet opgenomen. Inwerkingtreding van het wetsvoorstel is voorzien op 1 april 2011.
De totstandkoming van arbocatalogi is de verantwoordelijkheid van sociale partners. De Commissie Begeleiding Arbocatalogi (CBA) van de Stichting van de Arbeid heeft dit proces vanaf 2007 gestimuleerd. SZW geeft de CBA subsidie voor de werkzaamheden. Ook in 2010 werd subsidie gegeven voor de bevordering van zowel de totstandkoming van meer arbocatalogi als het opnemen van meer arbeidsrisico’s in de bestaande arbocatalogi en tevens de implementatie van de arbocatalogi in de sectoren. De Arbeidsinspectie toetst de arbocatalogi marginaal. Op 1 januari 2011 waren er 196 (deel-)arbocatalogi in 146 sectoren tot stand gekomen. In het kader van de evaluatie van de Arbowet bekijkt SZW op dit moment eveneens het instrument arbocatalogi. De evaluatie Arbowet wordt voor 1 januari 2012 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Instrumenten en activiteiten
De tijdelijke subsidieregeling «Stimulering Totstandkoming Arbocatalogi (STA)» is gestopt per 1 januari 2010, de aanvragen werden grotendeels behandeld in 2010. In totaal zijn er 134 branches die een subsidie toegewezen kregen.
De tijdelijke «Subsidieregeling implementatie arbocatalogi» gold van 1 juni tot 15 oktober 2010. Branches die reeds in het kader van de «regeling STA» subsidie ontvingen konden € 10 000 ontvangen voor de implementatie. Voor branches met een nieuwe catalogus was € 20 000 beschikbaar. Deze laatste branches hadden geen subsidie ontvangen in het kader van «regeling STA». Dit betreft 7 branches van de in totaal 86 branches.
Communicatie, voorlichting en instrumentatie:
- • Medefinanciering, met andere departementen, van de Helpdesks REACH (Registratie, Evaluatie en Autorisaties van Chemische stoffen) en GHS (Globally Harmonised System, indelings- en etiketteringsvoorschriften van stoffen). De helpdesks ondersteunen het bedrijfsleven bij het voldoen aan deze EU-verplichtingen voor het op de markt brengen van gevaarlijke stoffen.
- • Financiering van de verdere ontwikkeling van het digitale instrument Stoffenmanager in verband met wijziging van de Europese regelgeving voor stoffen en vanwege de ontwikkelingen op het beleidsonderwerp nanotechnologie. Met Stoffenmanager kan de werkgever voldoen aan de arboregelgeving ten aanzien van de gevaren van stoffen.
Het Actieplan Arbeidsveiligheid (2010–2012), gericht op het voorkomen van ongevallen door de inzet van gedrags- en cultuurinterventies op de werkvloer, is met een conferentie met sociale partners op sectorniveau officieel van start gegaan.
Er zijn met subsidie ondersteunde samenwerkingsafspraken over ongevalsreductie gemaakt met de sociale partners van de vijf prioritaire sectoren (Bouw, Horeca, Industrie, Transport en Landbouw). Bovendien is de subsidieregeling Veilig Werken door Gedragsverandering voor MKB-bedrijven in werking getreden.
Doelgroepen
Werkgevers, werknemers, arboprofessionals (preventiemedewerker, bedrijfsarts, veiligheidskundige etc.).
Realisatie meetbare gegevens
Naleving zorgplicht Arbowet
Naleving van de Arbowet wordt aangeduid door een percentage dat aangeeft in hoeverre de in de wet genoemde systeemelementen aanwezig zijn. Dit percentage is opgebouwd uit de percentages voor de volgende vier deelverplichtingen: de risico-inventarisatie en -evaluatie (ri&e), de arbodienstverlening, de preventiemedewerker en de bedrijfshulpverlening (BHV). Het percentage is een gemiddelde van deze vier elementen en geeft aan in welke mate de zorgplicht van de Arbowet in het algemeen wordt nageleefd. Het percentage wordt zowel voor bedrijven als voor werknemers berekend (zie tabel 44.4). Grote bedrijven beschikken vaker dan kleine bedrijven over de genoemde systeemelementen, waardoor het percentage werknemers hoger uitvalt dan het percentage bedrijven.
Percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus valt
Het percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus valt is in 2010 uitgekomen op 51% en ligt daarmee onder de streefwaarde van 60%. De arbocatalogus is geen verplicht instrument en sociale partners beslissen samen of zij willen overgaan tot het opstellen van een arbocatalogus. De staatssecretaris van SZW heeft in februari 2011 de sociale partners opgeroepen tot een gezamenlijk plan van aanpak, om het proces van uitbreiding van het aantal arbocatalogi een nieuwe impuls te geven.
In 2010 zijn 13 catalogi tot stand gekomen. Merendeels betreft het deelcatalogi, aanvullend aan de reeds bestaande catalogi met andere risico-onderwerpen. De nieuw opgestelde catalogi betreffen met name kleine branches.
| Realisatie 2008 | Realisatie 2009 | Realisatie 2010 | Streefwaarde 2010 | |
|---|---|---|---|---|
| Naleving zorgplicht Arbowet1 | ||||
| – percentage bedrijven | 59 | 59 | 58 | 59 |
| – percentage werknemers | 88 | 88 | 88 | 88 |
| Percentage bedrijven dat bij hercontrole voldoet aan de Arbowet2 | 98 | 98 | 98 | >95 |
| Percentage werknemers dat onder de werking van een arbocatalogus valt2 | 16,5 | 49 | 51 | 60 |
Bronnen:
1 SZW administratie
2 SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag
| Realisatie 2008 | Realisatie 2009 | Realisatie 2010 | |
|---|---|---|---|
| Aantal actieve inspecties door de Arbeidsinspectie | 20 012 | 21 386 | 18 541 |
Bron: SZW/Arbeidsinspectie, Jaarverslag
In 2010 zijn op het terrein van arbeidsomstandigheden 18 541 actieve inspectietrajecten afgerond. Dit komt overeen met de raming 2010 in de begroting 2011. Actieve inspecties zijn inspecties op eigen initiatief van de Arbeidsinspectie en zijn doorgaans niet bij het bedrijf aangekondigd. Een inspectietraject kan meerdere inspectiebezoeken bij één bedrijf betreffen (meerdere locaties) en vervolgbezoeken.
Ten opzichte van 2009 is het aantal actieve inspecties gedaald. Dit komt door een andere werkwijze. Inspecteurs worden in het kader van de sectorbenadering vanaf 2010 gemiddeld voor 7% van hun tijd ingezet voor andere taken dan handhavende inspecties, bijvoorbeeld preventieve activiteiten als het geven van voorlichting aan groepen bedrijven. Met deze verschuiving heeft de Arbeidsinspectie invulling gegeven aan het handhavingsprogramma van SZW om in het kader van bevordering van de naleving en het verminderen van overtredingen meer aan «compliance-assistance» te doen en selectiever en effectiever instrumenten in te zetten. Deze nieuwe inspanningen komen uit de bestaande inspectiecapaciteit, die daardoor afneemt.
| Soort onderzoek | Onderwerp onderzoek | AD/OD | A. Start B. Afgerond | Vindplaats |
|---|---|---|---|---|
| Evaluatieonderzoek ex ante | Geen | |||
| Beleidsdoorlichting | Arbeidsomstandigheden | AD | A. 2009 | |
| B. 2011 | ||||
| Effecten onderzoek ex post | Geen | |||
| Overig (evaluatie)onderzoek | Arbeidsomstandighedenwet | AD | A. 2009 B. 2011 | |
| Arbeidstijdenwet | AD | A. 2010 | ||
| B. 2012 |
Toelichting
Uit oogpunt van efficiency wordt de beleidsdoorlichting gecombineerd met de verplichte (wets-)evaluatie Arbowet. Deze wordt eind 2011 naar de Tweede Kamer gestuurd. De focus van de evaluatie Arbeidstijdenwet betreft de effecten van de wijzigingen ten opzichte van de oorspronkelijke wet, ondermeer op nacht- en zondagarbeid.
Artikel
